CNC tezgâhlarında kullanılan komut yapısı, üretim sürecinin temel omurgasını oluşturur ve makinenin nasıl davranacağını belirleyen tüm talimatların dilini temsil eder. Bu komutlar, farklı kategorilere ayrılarak daha düzenli ve kontrol edilebilir hale getirilmiştir. G kodları, hareket modlarını belirlerken; M kodları tezgâhın yardımcı fonksiyonlarını yönetir, T ve H gibi takım ile ilgili kodlar ise kesme işleminin hassasiyetini sağlar. Aynı şekilde eksen kodları, koordinat sistemleri, telafi komutları, döngü yapıları ve alt program komutları gibi kategoriler, CNC makinesinin kompleks işleme süreçlerini otomatik ve hatasız şekilde yerine getirmesine olanak tanır. Bu çok yönlü komut yapısı, CNC’nin yüksek hassasiyet, tekrar edilebilirlik ve tam kontrol sağlayan yapısının temel unsurudur.
Modern CNC kontrol üniteleri, sadece klasik G ve M kodlarıyla sınırlı değildir; makrolar, parametre kodları, sistem değişkenleri, prob ölçüm kodları, güvenlik blokları ve özel döngü komutları gibi gelişmiş fonksiyonlarla çok katmanlı bir yapı sunar. Bu gelişmiş kod kategorileri sayesinde operatör, karmaşık işleme stratejilerini daha hızlı programlayabilir, otomatikleştirilmiş üretim akışları oluşturabilir ve hataları minimize eden akıllı süreçler geliştirebilir. Dolayısıyla CNC kodları, üretim verimliliğini artırmak ve kusursuz işleme sonuçları elde etmek için hem operatörlerin hem de programcıların derinlemesine hâkim olması gereken kritik bir dil haline gelmiştir.
| Kod Kategorisi | Kısa Açıklaması |
|---|---|
| G Kodları | Tezgâh hareket modlarını ve işleme yollarını belirler. |
| M Kodları | Yardımcı fonksiyonları ve makine kontrol komutlarını içerir. |
| T Kodları | Takım seçimi ve takım numarası komutlarını ifade eder. |
| S Kodları | Spindle (iş mili) hızını ayarlayan komutlardır. |
| F Kodları | İlerleme (feed rate) komutlarını belirler. |
| H Kodları | Takım uzunluk telafisi verilerini çağırır. |
| D Kodları | Takım yarıçap telafisi verilerini belirtir. |
| Q Kodları | Delik delme ve döngülerde kullanılan yardımcı parametrelerdir. |
| P Kodları | Bekleme süresi, alt program numarası gibi zaman/parametre değerleridir. |
| R Kodları | Delik derinliği, radyüs veya döngü parametresini ifade eder. |
| E Kodları | Ek fonksiyonlar veya özel kontrol komutlarını içerir. |
| X/Y/Z/A/B/C Kodları | Eksen koordinat hareketlerini ifade eder. |
| Adres Kodları | Satır numarası (N), program numarası (O) gibi adres belirteçleridir. |
| Alarm Kodları | Makinenin hata ve uyarı kodlarını içerir. |
| Parametre Kodları | Makine ayarları, yapılandırma ve davranışını belirleyen parametrelerdir. |
| Sistem Değişkenleri | Makrolarda kullanılan otomatik değişkenlerdir. |
| Alt Program Kodları | Alt program çağırma ve tekrar döngülerini yönetir. |
| Makro Kodları | İleri seviye programlamaya izin veren özel fonksiyon kodlarıdır. |
| Kesme Sıvısı Kodları | Soğutma sıvısını açma/kapama komutlarını içerir. |
| Takım Değiştirme Kodları | Otomatik veya manuel takım değiştirme komutlarıdır. |
| Spindle Kontrol Kodları | İş milinin yönünü ve hızını kontrol eder. |
| Soğutma Kontrol Kodları | Su/yağ soğutma sistemlerinin yönetimini içerir. |
| Emniyet Kodları | Güvenli program başlangıç veya makine koruma komutlarını kapsar. |
| İş Parçası Sıfırlama Kodları | Parça koordinat sistemlerini ayarlar. |
| Referans Dönüş Kodları | Makine eksenlerini referans noktasına döndürür. |
| İlerleme Kontrol Kodları | İlerleme türünü (mm/dakika, mm/dev) belirler. |
| Döngü Kodları | Delik delme, havşa açma gibi otomatik işleme döngülerini içerir. |
| Diş Çekme Kodları | Matkap veya torna ile diş çekimi komutlarıdır. |
| Delik Delme Döngüsü Kodları | Delik delmede kullanılan otomasyon kodlarıdır. |
| Tornalama Döngüsü Kodları | Torna operasyonlarına özel otomatik döngülerdir. |
| Frezeleme Döngüsü Kodları | Frezeleme operasyonunda kullanılan özel döngülerdir. |
| Koordinat Sistemi Kodları | G54–G59 gibi farklı parça sıfır noktalarını tanımlar. |
| Ölçü / Problama Kodları | Parça sıfır noktası veya takım ölçme probu kodlarıdır. |
| Takım Uzunluk Telafisi Kodları | Takım boyunun etkisini telafi eder. |
| Takım Yarıçap Telafisi Kodları | Takım yarıçapı farkını işleme yoluna uygular. |
| Ayna ve Punta Kontrol Kodları | Torna aynası, punta ve bağlama elemanlarını kontrol eder. |
| Makine Yardımcı Fonksiyon Kodları | Kapak açma, ışık kontrolü gibi yardımcı komutlardır. |
| MDI Komut Kodları | Manuel veri giriş modunda kullanılan komutlardır. |
| Güvenlik Blok Kodları | Program güvenliği için başlangıç bloklarını içerir. |
| CNC Sistem Servis Kodları | Makine bakım, servis ve tanılama kodlarıdır. |