CNC Freze Kodları Nelerdir?

CNC freze makinelerinde kullanılan kodlar, makinenin tüm hareketlerini ve yardımcı fonksiyonlarını kontrol eden temel komutlardır. Bu kodlar, operatörün veya programcının tezgaha ne yapması gerektiğini anlatır. CNC sistemleri, bu kodları satır satır okuyarak motorlara, mil dönüşüne, kesici takımın hareketine ve soğutma sıvısına dair tüm işlemleri otomatik olarak gerçekleştirir.

Kod sistemi iki ana grupta incelenir: G-kodları (geometrik hareket kodları) ve M-kodları (yardımcı fonksiyon kodları). Bunlara ek olarak bazı özel komutlar (S, F, T, N, vb.) de işleme hızını, takım numarasını veya satır düzenini belirtmek için kullanılır.

G-Kodları (Geometrik Komutlar)

G-kodları, CNC freze tezgahının nasıl ve hangi yönde hareket edeceğini tanımlar. Her bir G-kodu belirli bir işlemi temsil eder. Bu kodlar, doğrusal, dairesel, hızlı veya karmaşık hareketlerin gerçekleştirilmesini sağlar.

G-Kodu	Açıklama	Kullanım Amacı
G00	Hızlı konumlandırma	Takımın kesme yapmadan hedef noktaya gitmesi
G01	Doğrusal kesme hareketi	Parça üzerinden belirli hızda talaş kaldırma
G02	Saat yönünde dairesel interpolasyon	Dairesel yüzey veya kavis işleme
G03	Saat yönünün tersine dairesel interpolasyon	Dairesel yüzey veya kavis işleme
G17	XY düzleminde işleme	2D işlemler için standart düzlem
G18	XZ düzlemi seçimi	Dikey işleme operasyonları
G19	YZ düzlemi seçimi	Dikey yüzeylerde kesim işlemleri
G20	İnç birimi	İnç tabanlı ölçülerde çalışma
G21	Milimetre birimi	Milimetre ölçü sisteminde çalışma
G40	Takım yarıçap telafisini iptal eder	Kesim hassasiyetini korumak için kullanılır
G41	Sol takım telafisi	Takımın sol tarafından kesme yapması
G42	Sağ takım telafisi	Takımın sağ tarafından kesme yapması
G43	Takım uzunluk telafisi (+)	Takım boyuna göre Z ekseni ayarı
G44	Takım uzunluk telafisi (–)	Ters yönde takım uzunluğu düzeltmesi
G54–G59	İş parçası sıfır noktası seçimi	Farklı işleme koordinatları tanımlar
G80	Delik döngüsünü iptal eder	Otomatik delme komutlarını kapatır
G81	Delik delme döngüsü	Basit delik işleme komutu
G83	Kademeli delme döngüsü (peck drilling)	Derin delik işlemlerinde kullanılır
G90	Mutlak programlama modu	Noktalar referans sıfırına göre tanımlanır
G91	Artışlı programlama modu	Noktalar bir önceki konuma göre tanımlanır
G94	Dakikadaki ilerleme hızı (mm/dk)	Talaş kaldırma hızını belirler
G95	Mil devrine göre ilerleme (mm/dev)	Özellikle torna ve freze kombinasyonlarında

Bu kodlar, CNC tezgahının hareket kontrolünü sağlar. Her satırda genellikle bir G-kodu bulunur, ancak bazı durumlarda birden fazla komut birlikte de çalışabilir.

M-Kodları (Yardımcı Fonksiyonlar)

M-kodları, makine üzerindeki yardımcı sistemleri kontrol eder. Milin dönmesi, durması, takım değiştirme, soğutma sıvısı açma-kapama gibi işlemler bu kodlarla yönetilir.

M-Kodu	Açıklama	Kullanım Amacı
M00	Programı durdurur	Manuel müdahale gerektiren durumlar
M01	Opsiyonel durdurma	İsteğe bağlı ara duraklama
M03	Mili saat yönünde döndürür	Ana işleme yönü
M04	Mili saat yönünün tersine döndürür	Ters yönlü işleme
M05	Mili durdurur	Kesim işlemi bitiminde kullanılır
M06	Takım değişimi yapar	Takım numarası T koduyla belirlenir
M08	Soğutma sıvısını açar	Kesme sırasında ısınmayı azaltır
M09	Soğutma sıvısını kapatır	İşlem sonunda kullanılır
M30	Program sonu	Program biter ve başa döner
M98	Alt program çağırma	Tekrarlayan işlemleri yönetir
M99	Alt programdan çıkış	Ana programa dönüş sağlar

M-kodları, genellikle G-kodlarının sonunda yer alır. Böylece hem hareket hem de yardımcı işlemler aynı satırda tanımlanabilir.

Diğer Komutlar (Yardımcı Parametreler)

CNC programlarında G ve M kodlarının yanında bazı ek parametreler de bulunur. Bunlar, işleme hızını, takım seçimini ve işlem sırasını belirler.

Komut	Açıklama	Örnek Kullanım
N	Satır numarası	N10 G01 X20 Y30 F150
S	Mil devri (RPM)	S2500 (mil 2500 dev/dk döner)
F	İlerleme hızı	F100 (takım 100 mm/dk ilerler)
T	Takım numarası	T01 (1 numaralı takım seçilir)
H	Takım uzunluk ofseti	H01 (1. takımın uzunluk telafisi)

Bu komutlar G ve M kodlarıyla birlikte çalışarak tam bir program satırı oluşturur.

Örnek CNC Freze Kod Satırı

N10 T01 M06  
N20 G90 G54 X0 Y0 Z5 S2000 M03  
N30 G01 Z-2 F150  
N40 G02 X50 Y50 I25 J0 F200  
N50 G00 Z50 M05 M09  
N60 M30

Bu örnekte makine, 1 numaralı takımı seçip mili döndürür, ardından belirlenen hızda kesme işlemini gerçekleştirir ve programın sonunda durur.

CNC freze kodları, makinenin dili olarak kabul edilir. Bu kodlar sayesinde, karmaşık parçalar milimetrik doğrulukta üretilebilir. G-kodları geometrik hareketleri, M-kodları ise yardımcı işlemleri yönetir. Kodların mantığını anlamak, hem program yazımında hem de üretim kalitesinde büyük fark yaratır. CNC freze operatörleri için bu kodları öğrenmek, üretim sürecinin temel taşıdır.